Buohcciviessopasieanttat geain leat mánát ja nuorat bearrašis

Mánát oapmahažžan

Váikkuha mánáide ja nuoraide go soamis bearrašis lea buozas, ja sii dárbbašit diehtit mii dáhpáhuvvá. Sáhttá leat ahte don ieš leat pasieantan, oapmahažžan dahje ahte leat váhnen mánnái guhte buohcá ja geas leat oarbinat. Mii buohcciviesus galgat leat veahkkin vai mánát ja nuorat du bearrašis ožžot buori fuola. Diehtojuohkin lea erenoamáš dehálaš psykalaš buozalmasvuođa, gárrenmirkkováttisvuođaid dahje duođalaš rumašlaš buozalmasvuođa dahje vahágiid oktavuođas, muhto sáhttá maiddá leat ávkkálaš eará divššuid oktavuođas.

​Maid mii dahkat buohcciviesus?

Mii álo jearrat min pasieanttain ahte leat go sis vuolleahkásaš mánát dahje oarbinat. Mii jearrat pasieanttas alddis, dahje sus guhte mieđušta pasieantta (ovdamearkka dihte mieđušteaddjis dahje váhnemis).

Go bearrašis leat mánát ja nuorat, de háliidat mii áinnas singuin oahpásnuvvat ja gullat mo singuin manná. Dan dahkat mii dan bokte ahte jearrat:

  • Mii lea mánáid namma, man boarrásat leat sii ja gos sii orrut?
  • Gii fuolaha mánáid beaivválaččat ja gos sii leat dan botta go pasieanta oažžu divššu?
  • Maid mánát dihtet divššu dahje sisačáliheami birra?

Jus mánáin sáhttá leat dárbu diehtojuohkimii dahje čuovvoleapmái, lea dábálaš hállat eanet dáid birra:

  • Mo mánáin manná.
  • Man birra dárbbašivčče mánná eanet diehtit.
  • Mo lea din árgabeaivi rievdan buozalmasvuođa dihte.
  • Geat sáhttet leat resursaolmmožin mánáide: bearrašis, ránnjáid gaskkas dahje skuvllas.
  • Maid mánát dárbbašit.

Maid sáhttit mii buohcciviesus fállat dutnje ja du bearrašii?

 Mii buohcciviesus sáhttit doarjut du ja du bearraša iešguđetge láhkai:

  • Ságastallat duinna mánáid birra: Mo mánáiguin manná ja maid sii dárbbašit, mo lea dábálaš reageret, mo galgá háleštit dan birra mii dáhpáhuvvá ja maid galgá bidjat merkii. Eará fáddá sáhttá leat mo lea leat váhnemin go lea buozalmasvuohta bearrašis.
  • Ságastallat bearrašiin dahje mánáiguin iehčanassii: Maid mánná diehtá, mo árgabeaivi lea rievdan, jus sus leat buot dieđut maid dárbbaša, mo dii hálddašehpet dili mas lehpet ja mii dáhpáhuvvá viidásat.
  • Mii sáhttit láhččit dili go mánát ja nuorat galget buohccivissui guossái.
  • Dieđut dan birra gos gávdná máhtu, veahki ja doarjaga.
  • Ovttasbargu ja oktavuohta eará bálvalusaiguin (omd. dearvvašvuođadivššáriin, skuvllain dahje earáiguin).

Ráđit bearrašii

Mánát ja nuorat háliidit dábálepmosit hállat dan birra mii dáhpáhuvvá soapmásiin gean dovdet ja geaiguin leat oadjebasat. Eatnašat dáhttut maiddá searvat mearrádusaide mat gusket sidjiide, juogo ležžet doaimmat, plánet árgabeaivvi dahje válljet čuovvoleami. Dat mearkkaša ahte dii bearašin lehpet dávjá dat geat lehpet lagamusat ja sáhttibehtet fuomášit mo mánáin lea ja veahkehit gávnnahit maid mánát dárbbašit.

Dás vuolábealde gávnnat ráđiid dan dáfus maid lea vuogas dahkat ovdal ja maŋŋá divššu, ja divššodettiin. Sáhtát maiddá ávkkástallat ráđiid dan vuogi mielde mii heive dutnje ja du bearrašii. Dahkket dan mii didjiide lea buoremus.

Ovdal divššu

  • Muital mánáide buozalmasvuođa ja divššu birra nu árrat go vejolaš.
  • Smiehta dárkilit maid mánát leat fáhten: Maid dihtet buozalmasvuođa ja divššu birra? Mii galgá dáhpáhuvvat dál viidásat? Makkár dovdduid leat don čájehan go mánát oidne du?
  • Hála rahpasit mánáiguin dan birra mii galgá dáhpáhuvvat: Leage rehálaš ja geavat sániid maid sii áddejit. Árvvoštala man dárkilit lea jierpmálaš muitalit. Ávžžut sin jearrat jus lea juoga man háliidit diehtit.
  • Čájet áinnas govaid dahje filmma dikšobáikkis.
  • Pláne du jávkama ovttasráđiid mánáiguin: Geas galgá leat ovddasvástádus masa? Mo mánát háliidit veahkehit? Maid lea dehálaš ahte mánát dihtet, ovdamearkka dihte, gii galgá čuovvulit sin skuvlabargguid ja astoáiggedoaimmaid.
  • Háleštehpet dan birra mo dii sáhttibehtet doalahit oktavuođa. Galgá go dis leat oktavuohta telefovnna/dieđuid/čálašeami bokte? Háliidit go sii boahtit guossái? Vejolaččat, mo galgabehtet geavahit sosiála mediaid?
  • Leat go erenoamáš dáhpáhusat mánáid eallimis maid berre erenoamážit vuhtii váldit, ovdamearkka dihte riegádanbeaivvit?
  • Muital mánáide geat leat ožžon dieđu dan birra mii dáhpáhuvvá, ovdamearkka dihte fuolkkit ja gulahallanoahpaheaddji.
  • Jeara mánás geaidda sii háliidit ahte galgá muitaluvvot buozalmasvuođa birra ja háliidit go ieža muitalit maidige.
  • Hála mánáiguin ja nuoraiguin ja muital maid sii sáhttet dadjat jus oktage jearrá.

Divššodettiin 

  • Movttiidahte mánáid joatkit iežaset beaivválaš doaimmaiguin.
  • Dahkat čielga šiehtadusaid mo dii galgabehtet doalahit oktavuođa divššodettiin.
  • Atte rehálaš ja ođđaseamos dieđuid maid mánát sáhttá áddet.
  • Jus oaččut duođalaš dieđu: muital mánáide maŋŋá go ieš leat beassan reageret. Fátmmas eará rávis fuollaolbmuid, ja siđa dearvvašvuođabargiid leat mielde jus háliidat dan. Ale vuordde menddo guhká ovdal attát dieđuid mánáide.
  • Hála minguin bovdet mánáid guossái jus don dahje mánáid oarbinat leat sisačálihuvvon. Berre ráhkkanahttit mánáid maid sii galget oaidnit, geainna galget deaivvadit ja man guhká sii sáhttet leat guossis. Muital áinnas mo mii sáhttit deaivvadit du mánáiguin buori vuogi mielde ja jus lea mihkkige erenoamáš man galgat váruhit dahje bidjat merkii.
  • Muital mánáide ahte sii sáhttet háleštit minguin - juogo iehčanassii dahje ovttas duinna.

Maŋŋá divššu

  • Lehpet ovttas. Jotket daid doaimmaiguin maid liikobehtet dahje hutket ođđa.
  • Hála mánáiguin mo buozalmasvuohta ja dikšu lea váikkuhan din árgabeaivvi. Mo vásihit mánát ahte buozalmasvuohta ja dikšu lea váikkuhan sin iežaset ja muđui sin bearrašis? Lea go mihkkige maid mánát dáhtošit diehtit dahje dárbbašit?
  • Muital mánáide ahte lea lohpi dovdat ja oaivvildit dan maid háliidit, stoahkat ja suohtastallat, leat ustibiiguin dahje iehčanassii.
  • Muital mii dáhpáhuvvá viidásat buozalmasvuođa, barggu ja bearašdoaimmaid ektui.
  • Smiehta makkár doaimmat mánáin leat ruovttus ja bearrašis. Heivejit go sin doaimmat sidjiide vai berrešii go rievdadit daid? 
  • Siđa earáid bearrašis dahje gullevaš bearrašii veahkehit čuovvolit mánáid jus dárbbašehpet veahki dasa, ovdamearkka dihte sáhtostallat lášmmohallamiidda, bargat skuvlabargguid dahje lágidit riegádanbeivviid.
  • Movttiidahte mánáid searvat astoáiggedoaimmaide ja leat ovttas ustibiiguin.
  • Doalat oktavuođa skuvllain, mánáidgárddiin ja astoáiggefálaldagaiguin máná dilálašvuođa birra.
  • Hála geainna nu jus leat fuolastuvvan mánáid dili dihte.

Háliidatgo diehtit eanet?

Loga eanet Mánát oapmahažžan birra siiddus helsenorge.no (dárogillii)



Mánát oapmahažžanGo eadni dahje áhčči buohccá