Morašáigi – maŋisbáhccit sámiguovlluin

Anne Silviken, PUT

 

​Fáddá

«Moraš lea lossat ... Ii leat álki vajálduhttit». Maŋisbáhccit sámiguovlluin ja sin vásáhusat veahkkebálvalusain ja makkár mearkkašupmi lea oskkus morašáiggis.

Sisdoallu

Oahpahusas ovdanbuvttán dutkanbohtosiid «Maŋisbáhccit Davvi-Norggas go fáhkka jápmin čuožžila» («Etterlatte ved brå død i Nord-Norge») bohtosiid. Guovddážis lea čujuhit maŋisbáhcciid vásáhusaide veahkkebálvalusain ja makkár mearkkašupmi lea oskkus morašáiggis. Olusat dieđihit ahte sii leat duhtavaččat vehkiin maid sii ožžo báikkálaš veahkkebálvalusas, muhttimat ges muitalit ahte sii vásihedje hástalusaid ja cakkiid dasa mii guoská oažžut ja bivdit veahki. Leat máŋga buvttadahkki mat sáhttet leahkit ávkin morašáiggis. Álbmotosku lea muhtimiidda dehálaš ovddasguvlui ja dasa sáhttet gullat rituálat, mearkkat ja várrehusat. 

Mihttu 

Fáhkka jápmin omd. iešsorbmen dahje lihkohisvuođat, lea sihke dán olbmo eallima loahppa muhto maiddái ođđa áigi maŋisbáhcciide. Leat olu maŋisbáhccit davviguovlluin go fáhkka jápmin dáhpáhuvvo dávjá nu maiddái sámiguovlluin. Buorre čuovvoleapmi gáibida ahte maŋisbáhccit ožžot doarjaga sosiála fierpmádagas ja veahki veahkkebálvalusas.Leat unnán dieđut maŋisbáhcciid dili birra sámiguovlluin ja stuorra erohusat dasa mii guoská čuovvoleapmái mii fállojuvvo báikkálaččat. Lea dehálaš diehtit makkár vásáhusat maŋisbáhcciiguin leat vai nagoda buoridit veahkkefálaldaga.

Oahpahusmálle

Logaldallan mas leat áššeovdanbuktimat ja joavkobarggut. Dáinna lágiin beassat oaidnit maid sáhtášii báikkálaččat bargat ja mo sáhtášii buoridit bargovugiid.

Ulbmiljoavku

Oahpahus lea heivehuvvon dearvvašvuođa ja sosiálabálvalussii, muhto sáhttá maiddái leat oassin vuođđooahppus mas dát fáddá lea guoskevaš.

Bistá

Su. 2-3 diimmu

Árvvoštallan

Sáhttá heivehuvvot nu mo ulbmiljovkui heive buoremusat.

Giella

Dárogiella

Anne Silviken lea psykologaspesialistta ja su doavttirgráda barggu fáddá lei iešsorbmen gaskkal Davvi-Norgga sápmelaččaid. Son lea PUT:s bargan 1998 rájes ja dál son bargá psykologaspesialistan/dutkin (50%). Dasa lassin lea son dutki (50 %) Sámi dearvvašvuođadutkama guovddážis, servvodatmedisiinna instituhtas, Norgga arktalaš universitehtas UiT,  ja sus lea vel lassibargu VIVAT – selvmordsforebygging (UNN).